THANH NGUYÊN. Nhưng cái “ngông” của các văn sĩ lại thường được nhắc tới như để nhấn mạnh tới cá tính khác người, coi thường sự đời của họ. Cụ Nguyễn Công Trứ nức tiếng “ngất ngưởng” thường cưỡi bò, con bò lại được che cái thúng ở phía sau. Thế nhưng L. Ở ta, xuất hành từ căn tính cả nể, sợ liên lụy nên những nhận định thường xuyên, cực đoan của các văn nhân về nhau ít được ban bố. Người xưa hay lấy chữ "khắc kỷ" để răn mình. Thật là cao ngạo, tự cao! Trong văn chương đương đại, có giai thoại sinh tiền Nguyễn Bính từng tự cho mình, về thơ lục bát thì ngoài Nguyễn Du ra chỉ có Nguyễn Bính mà thôi… Nam Cao cũng từng cho tài như Gorki hay Lỗ Tấn cũng chưa là gì… Những chi tiết này có thật hay không thì chưa vững chắc, nhưng chắc chắn là có sự “văn mình vợ người” (văn mình luôn hay, vợ người thì luôn đẹp) ở các nhà văn nổi tiếng.
Mà thông thường thì bác mẹ nào chả yêu con. Cũng là một cách nhắc dương thế: Đừng nghe những lời tao nhân nói xấu nhau. Đương nhiên ta chỉ thông cảm với cách ứng xử có phần cực đoan đáng yêu của những hào kiệt! Đó là sự “văn nhân tương khinh” ở mặt nghề nghiệp.
Có thể lý giải những điều ấy như thế này: Tác phẩm là đứa con tinh thần của nghệ sĩ. Có nhà văn ra mặt (không viết báo) khinh thường tác phẩm của đồng nghiệp, coi đó chỉ là mớ “rẻ rách”.
Bao lăm nhân tài, máu nóng ông ta đã rút ra để kiến tạo ra cuộc sống thứ hai này. Cũng chính đại văn hào L. Những sự ấy vẫn có thể ưng được bởi họ thực thụ là những nhân kiệt được kiểm chứng qua tác phẩm.
Thì mới thành người lớn được. Cuộc sống này không phải là bản thân đời sống, nó chỉ là những mô hình của đời sống và độc lập với đời sống thực. Thành ra nghệ sĩ có yêu đứa con của mình một cách cực đoan cũng là dễ hiểu.
Nhưng “tao nhân tương khinh” ở góc độ đạo đức thì khó bằng lòng. Khổ nỗi, những sự này lại thường có ở những nghệ sĩ “thường thường bậc trung”, bởi cái vốn kiến văn và tuấn kiệt ở họ chưa đủ đầy nên mới để cho sự đố kỵ, ích kỷ chảy vào trong cái nhân cách còn rỗng văn hóa. Tônxtôi gửi thư cho Sêkhôp, một cây đại thụ của văn xuôi Nga: “Anh có biết không, tôi không thể chịu được kịch của Sếchxpia, mà kịch của anh thì lại còn tồi hơn thế”.
Tônxtôi lại phủ nhận: “Tôi đã đọc “Người con gái viên đại úy”, chao ôi, phải thú thực rằng văn xuôi của Puskin hiện nay đã cũ rồi, không phải cũ vì cú pháp, mà vì cách trình bày… Những truyện của Puskin giờ đây trống trải thế nào ấy”.
Càng công phu với con mình bao nhiêu thì càng yêu quý nó bấy nhiêu. Bởi vậy ông ta yêu nó, coi ngó nó, trân trọng nó là tất yếu, cũng cho nên mà dẫn đến coi nhẹ, có khi khinh thường các cuộc sống khác, kể cả cuộc sống thực ngoài đời.
Có văn sĩ lại nói tác phẩm kia của nhà văn nọ chỉ đáng để ở “nhà xia”… Đấy đích thị là sự thiếu tri thức của cái phông học vấn mong manh, tầm nhìn thiển cận, tâm địa hẹp hòi.
Có người hỏi để làm gì, cụ đáp: Để che miệng tiếng gian. Tức là ông tự phong mình vào bậc “thần thánh”. Tuyên ngôn của họ, ở một chừng đỗi nào đó lại là một khẳng định cho anh tài của chính họ. Mặt khác, xét về bản tính sáng tạo thì nghệ sĩ luôn phải sáng tạo ra một cuộc sống khác, cuộc sống trong tác phẩm.
Không biết có thần có thánh thật không, nhưng lời tự nhận của Puskin có lý bởi tác phẩm của ông quá hay, có thể coi vào hàng tuyệt bút. Nghệ sĩ luôn phải sống ở hai đời sống, một đời sống thực ngoài đời và một đời sống có trong tác phẩm.
Trước khinh mạn phép một vài giảng giải, xin chứng minh bằng mấy thí dụ. QĐND - Cổ nhân đã đúc kết thành một nhận định: “văn nhân tương khinh”, có tức thị những kẻ văn nhân thì hay khinh nhau. Thôi thì "văn nhân tương khinh" thỉnh thoảng cũng đáng yêu, nhưng chỉ là "thỉnh thoảng" thôi, về cơ bản vẫn phải biết mình, biết người, biết kìm nén cảm xúc và dục vọng, biết cảm nhận và lắng tai.
Sinh tiền Puskin từng cao ngạo mà nói một cuốn tiểu thuyết của mình ra đời là nhờ “ở một Puskin thần thánh”.
No comments:
Post a Comment